انجمن کوهنوردان زاگرس ایلام

صعود به قله دماوند
نویسنده : باقر رحمانی - ساعت ٢:۱٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/٥/۱۱
 

 

 

صعود به قله دماوند به مناسبت عید سعید فطر

 

بام ایران قدم‏های استوار می‏طلبد....

چرا که دماوند پس از دیدن همت مردم ایران در به بند کشیدن ضحاک، از غرش‏های آتشفشانی به نفس‏های آرام رو آورده و در نزد مردم ایران زمین مقدس شده است و حالا اینجا سرزمین مامن و مخفیگاهی امن برای استادان نور است و محل خروج موعود و منجی اهل کتاب(البته در اعتقادات مسلمانان شیعه محل ظهور موعود متفاوت است). یادمان باشد که علاوه بر ضحاک، دجال و لوسیفر هم در دماوند از روی زمین اخراج خواهند شد، پس بی‏دلیل نیست که هرکس اراده سفر به دماوند ندارد. اما دماوند کجاست؟ راهش چگونه است؟

معرفی کوه دماوند:

دماوند چیست!

دماوند، نام بلندترین قلۀ رشته کوه‌های البرز و نیز نام شهری است در 25 کیلومتری جنوب این کوه. این نام به پهلوی در کارنامۀ اردشیر بابکان به صورت دُنباوند و در کتیبه‌های دوران ساسانی چون کتیبۀ شاپور اول در نقش رستم فارس و کتیبۀ نرسی در پایکولی، به صورت دومباوند و دُنباوند، درنامۀ تنسر، شهرستان‌های ایران، ایرانشهر و کتاب جغرافیای موسی خورنی، دُمباوند آمده که در واقع تغییریافتۀ نام پهلوی آن است. این نام در منابع پارسی و عربی دوران اسلامی به صورت ضم دال، دُنباوند و فتح دال، دَنباوند و دَباوند آمده است.

به این ترتیب، این نام پیش از اسلام و تا مدتی پس از آن به ضم دال، دُمباوند و دُنباوند بوده که در قرون اسلامی آن را با فتح دال، دَنباوند و رفته رفته دَماوند ثبت کرده‌اند که با نام پهلوی آن مطابقت دارد. اکنون نیز نام کوه و شهر با فتح دال، دَماوند معروف است.

این نام از دو جزء ترکیب شده، دُم یا دَم + آوند، یا دُما یا دَما + وند. نام های دُمباوند، دُنباوند و دَنباوند نیز از دو جزء ترکیب شده است. دُمب یا دُنب یا دَنب + آوند یا وند، که در هر صورت از نظر معنایی برای کوه دماوند تفاوتی با یکدیگر ندارند. 

دَم یا دَنب، همان دَم  در زبان پهلوی، از مصدر دَفتن به معنی تف و گرما  یا  بخار و گاز است و آوند به معنی ظرف می‌باشد. وَند نیز پسوند نسبت است و در زبان پارسی باستان، فراوان به کار رفته ‌است. به این ترتیب می‌توان گفت این نام به معنی ظرفی است که دارای تف و گرما یا بخار و گاز باشد و به همین علت آن را به قلۀ بلند البرز که زمانی آتشفشانی بوده نسبت داده­اند.

 نام‌های دیگری که برای کوه دماوند در منابع دیگر آورده شده است عبارتند از: 

 لواسان: به معنی « محل برآمدن و طلوع خورشید »، لواسان، همچنین نام حوزه‌ای شامل چند روستا در شرق تهران است و کوه دماوند در شرق آن قرار دارد. بنابراین، لواسان محلی بوده که خورشید از پشت کوه دماوند در آن جا طلوع می‌کرده. این واژه را نخستین بار ناصرخسرو در سفرنامۀ خود استفاده کرده ‌است.

بیکنی (Bikni): به معنی «کوه سنگ لاجورد» که بارها در متن‌های آشور نو آمده است. این پادشاهان ادعا کرده‌اند که «مادهای دوردست در کناره‌های کوه بیکنی » را تحت فرمانبرداری خود درآورده‌اند.

نام‌های دیگری که در دوران باستان به آن اشاره شده عبارتند از: قلۀ مونس، کوه یاسینوس و کارن.

کوه دماوند در فرهنگ و ادبیات تاریخی ایران نیز ریشه دارد و شعر و سروده‌هایی نیز در وصف آن سروده شده است، از شاهنامه فردوسی گرفته تا سفرنامه ناصرخسرو و دیگر مجموعه‌های ادبی و تاریخی که همگی در وصف و ذکر اوصاف دماوند مطالبی را درج کرده‌اند.

 که در معروف‌ترین و آشناترین آنها محمدتقی بهار ملقب به ملک‌الشعرا به وصف دماوند پرداخته است:

 ای دیو سپیـد پای در بنــــد                          ای گنبد گیتی ای دماوند

ای سیم به سر یکی کله‌ خود                        ز آهن به میان یکی کمربند

تا چشم بشر نبیندت  روی                                       بنهفته به ابر چهر دلبند

تا وارهی از دم ستوران                                        وین مردم نحس دیو مانند

با شیـــر سپهر بسته پیمان                                   با اختر سعد کرده پیوند

چون گشت زمین ز جور گردون                           سرد و سیه و خموش و آوند...

 شهر دماوند نیز در 25 کیلومتری جنوب کوه دماوند قرار دارد که به احتمال خیلی زیاد این شهر نام دیگری داشته و نام کنونی خود را از کوه دماوند گرفته است.  برای آگاهی از اطلاعات بیشتر در مورد شهر دماوند، به پایگاه اینترنتی دماوندنامه مراجعه نمایید.

 موقعیت جغرافیایی قله دماوند:

کوه دماوند در جنوبی‌ترین قسمت استان مازندران و در 85 کیلومتری شمال شرق شهر تهران واقع شده ( 53 کیلومتر فاصلۀ مستقیم با شهر تهران دارد). این کوه در شهرستان آمل، بخش لاریجان و در دهستان بالا لاریجان واقع شده است. کوه دماوند  از شمال به رودخانۀ تینه، از شرق و جنوب به رودخانۀ هراز و از غرب به رودخانۀ دلی‌چای محدود شده است.

 

موقعیت کوه دماوند در استان مازندران

 رشته کوه البرز به سه بخش البرز شرقی، البرز مرکزی و البرز غربی تقسیم شده که کوه دماوند در البرز مرکزی واقع شده است. البرز مرکزی منطقه‌ای است با قله‌های 4000 متر،  پهنای البرز مرکزی در ناحیۀ کوه دماوند حدود 100 کیلومتر است.

 مختصات جغرافیایی آن در طول: بین 51 درجه و 59 دقیقه تا 52 درجه و 16 دقیقۀ طول شرقی نسبت به نصف النهار گرینویچ و در عرض: بین 35 درجه و 49 دقیقه تا 36 درجه و 5 دقیقۀ عرض شمالی نسبت به خط استوا که مساحت قطعه زمینی که توسط ارتفاعات کوه دماوند پوشیده شده است، شامل تمامی مساحت دهستان بالا لاریجان است  که حدود 700 کیلومتر مربع می‌باشد. سازمان حفاظت محیط زیست با مشخص کردن حریم این کوه از ارتفاع 4000 متر به بالا، مساحت آن را 2978 هکتار اعلام کرده است که بخش کوچکی را در بر می‌گیرد؛ در واقع از نظر حیات وحش، از این ارتفاع به بالا تقریبا چیزی وجود ندارد.

 

مسیر جنوبی:

این مسیر از ساده‌ترین و قدیمی‌ترین مسیرهای دست‌یابی به قلۀ کوه دماوند است. دسترسی به مسیر جنوبی صعود، از طریق پلور و رینه امکان‌پذیر است. در نیمه‌های جادۀ آسفالتی متصل‌کننده این دو نقطه به یکدیگر، مسیری خاکی و ناهموار به سمت شمال وجود دارد که با تابلویی کوچک مشخص شده است. این مسیر به گوسفندسرا و مسجد صاحب‌الزمان واقع در ارتفاع 3000 متری منتهی شده که مبدا صعود به قلۀ دماوند از مسیر جنوبی است. پس از آن، مسیر به سمت بارگاه سوم در ارتفاع 4150 متری ادامه می‌یابد. برای حمل بار در این فاصله می‌توان از چهارپایان استفاده کرد. پس از بارگاه سوم و ادامۀ مسیر از سمت چپ آبشار یخی، به تپه گوگردی می‌رسیم که حاصل آخرین فعالیت‌های آتشفشان دماوند است. گاز گوگرد از حفره‌های متعدد سنگ‌های گوگردی پراکنده در این ناحیه متصاعد شده و سبب سوزش چشم و گلو می‌شود. ادامۀ مسیر در یک شیب نسبتا تند به قله ختم می‌شود. میانگین زمان لازم برای صعود از گوسفندسرا تا بارگاه سوم 4 ساعت و از بارگاه سوم تا قله 6 ساعت می‌باشد.

مسجد و گوسفندسرا:

یکی از نقاط شروع برای صعود به کوه دماوند از جبهۀ جنوبی، مسجد صاحب الزمان است. این مکان در ارتفاع 3050 متری قرار دارد و در نزدیکی گوسفندسرایی واقع شده است. این مکان گنجایش 50 نفر را دارد و دارای نمازخانه، سرویس بهداشتی و محل استراحت کوه‌نوردان می‌باشد. فشار هوا در این محل 610 میلی متر جیوه است. این مسجد در سال 1371 ساخته شده است.

 

 

 

 جان‌پناه بارگاه سوم:

سومین جان‌پناه در یال جنوبی دماوند، بارگاه سوم با ارتفاع 4150 متر است. بنای فلزی این جان‌پناه در سال 1345 در ارتفاع 4150 متری ساخته شد که در زمان خود جان‌پناهی مجهز به شمار می‌آمد. این جان‌پناه به علت سقوط بهمن بزرگی در زمستان سال 1351 از بین رفت و دوباره یک سال پس از آن، یک بنای سنگی جایگزین آن شد. گنجایش آن حداکثر برای 30 نفر است و در پیرامون آن مکان‌هایی برای چادر زدن وجود دارد. فشار هوا در بارگاه سوم 540 میلی متر جیوه است.

مجتمع کوه‌نوردی دماوند:

این پناهگاه 50 متر بالاتر از جان‌پناه بارگاه سوم قرار دارد. کار ساخت این مجتمع از سال 1385 شروع شد و در 8 شهریور 1387 گشایش یافت. مساحت آن 460 مترمربع است و 200 نفر ظرفیت دارد. این بنا در ارتفاع 4200 متر ساخته شده است. امکانات آن  عبارت است از: اتاق‌های کمک‌های اولیه، انبار کوله، انبار عمومی، غذاخوری، آشپزخانه، ظرفشویی کوه‌نوردان، اتاق مدیریت، اتاق خواب عمومی، اتاق خواب اختصاصی و سرویس بهداشتی عمومی.


 

 در سمت راست مسیر صعود یک آبشاری از جنس برف و یخ موجب می‏شد که روحیه تازه در جان کوه‌نوردان بیافتد. آبشاری که از پایین به اندازه یک نقطه کوچک دیده می‏شد، حالا عظمت خود را نشان می‏داد، آبشاری که در حین بارش‏ها ایجاد شده بود و به صورت یخ‌زده بود. هر چند این قسمت از مسیر بسیار زیبا بود ولی توان برای ادامه دادن نبود، تعداد کثیری از کوه‌نوردان دیگر گروه ها از این مرحله به پناهگاه برمی‏گشتند،عامل بازدارنده دیگر باد بسیار تند و مه شدیدی بود که منطقه را در بر میگرفت  اما پس از پشت سرگذاشتن این قسمت، ادامه مسیر راحت‏تر نشان می‏داد و افرادی که تا به آبشار یخی خود را رسانده بودند، روحیه و توان ادامه مسیر را هم در خود می‏دیدند.

مشکل اصلی بعد از آبشار یخی،علاوه بر سرما شدید ، شیب تند کوه بود که بعد از عبور تپه ملایم شده بود. از اینجا به بعد خوان جدیدی به سراغ کوه‌نوردان می‏آمد و با مشکل جدیدی کوه‌نوردان مواجه بودند. تپه‌های گوگردی! و هر از چند گاهی دود غلیظی از گوگردها از  داخل زمین به بیرون منتشر می‏شد و تنفس را مشکل می‏کرد، بچه ‏ها از ماسک‏های فیلتردار برای ادامه مسیر استفاده می‏کردند، اما همچنان بوی گوگرد آزار دهنده بود. و در غلظت کم اکسیژن استفاده از ماسک عذاب‌آور!

 

 

 

هر چند باد بسیار تندی که می‏وزید صعود را با دشواری‏های بیشتری روبرو می‏کرد، اما کمک می‏کرد که این دودها و گازهای خفه‌کننده در محیط باقی نمانند و از فضای تنفسی دور شوند. به اندازه کافی کمبود اکسیژن بود که تنفس را مشکل کند، حالا احتمال مسمومیت با گاز گوگرد نیز افزایش می‏یافت. استنشاق بیش از اندازه حالت تهوع را به تعدادی از کوه‌نوردان داده بود، اما همچنان مسیر را ادامه می‏دادند. که دیگر در نزدیکی نیمه ‏های روز همه قله را نزدیک می‌دیدند و به صعود نهایی امیدوار بودند.

 

دیگر صعود تمام شده بود، مسیری برای بالاتر رفتن نبود، آنجا قله ایران بود و همه صعود را تکمیل کرده بودند.

اعضای گروه شادمانه این صعود را به یکدیگر تبریک گفتند و به گرفتن عکس مشغول شدیم. غلظت گازهای گوگردی اجازه توقف زیاد به هیچ‌کس نمی‏داد. خطر مسمومیت بالا بود و حالت تهوع شدید و شرایط حاکم، افراد صعود کننده را از دیدن مناظر زیبای دماوند منع می‏کرد. نه دهانه آتشفشانی، نه دریاچه یخی و نه شرایط  پایین کوه را نمی‏شد با حوصله دید، تنها به عکس‏ها اکتفا کردیم و سریع راه برگشت را در پیش گرفتیم،

 

 

دیگر صعود تمام شده بود، مسیری برای بالاتر رفتن نبود، آنجا قله ایران بود و همه صعود را تکمیل کرده بودند.


اعضای گروه شادمانه این صعود را به یکدیگر تبریک گفتند و به گرفتن عکس مشغول شدیم. غلظت گازهای گوگردی اجازه توقف زیاد به هیچ‌کس نمی‏داد. خطر مسمومیت بالا بود و حالت تهوع شدید و شرایط حاکم، افراد صعود کننده را از دیدن مناظر زیبای دماوند منع می‏کرد. نه دهانه آتشفشانی، نه دریاچه یخی و نه شرایط  پایین کوه را نمی‏شد با حوصله دید، تنها به عکس‏ها اکتفا کردیم و سریع راه برگشت را در پیش گرفتیم،